मुंबई: बृहन्मुंबई महानगरपालिकेने (BMC) मुंबई शहर आणि उपनगरांतील सार्वजनिक स्वच्छतेचा दर्जा सुधारण्यासाठी ‘अॅस्पिरेशनल’ (Aspirational) सार्वजनिक शौचालयांची संकल्पना प्रत्यक्षात आणली आहे. मुंबईसारख्या गजबजलेल्या शहरात स्वच्छ प्रसाधनगृहांची उपलब्धता ही नेहमीच एक मोठी समस्या राहिली आहे. ही उणीव भरून काढण्यासाठी महापालिकेने केवळ ५ रुपयांत ‘प्रिमिअम’ सुविधा उपलब्ध करून देण्याचा निर्णय घेतला असून, यामुळे मुंबईकरांसह पर्यटकांनाही मोठा दिलासा मिळणार आहे.
मोक्याच्या ठिकाणांची निवड
प्रायोगिक तत्त्वावर पहिल्या टप्प्यात दक्षिण मुंबईतील सात महत्त्वाच्या आणि वर्दळीच्या ठिकाणांची निवड करण्यात आली आहे. यात फॅशन स्ट्रीट, लायन गेट, बॉम्बे हायकोर्ट, विधानभवन, वाळकेश्वरमधील बाणगंगा आणि माहीम बीच यांसारख्या पर्यटन आणि कार्यालयीन दृष्टीने महत्त्वाच्या परिसरांचा समावेश आहे. या ठिकाणी दररोज हजारो लोकांची ये-जा असते, त्यामुळे अशा आधुनिक सुविधांची तिथे सर्वाधिक गरज होती.
जागतिक दर्जाच्या आधुनिक सुविधा
ही ‘अॅस्पिरेशनल’ शौचालये केवळ नावापुरती मर्यादित नसून, त्यात अनेक अत्याधुनिक सुविधांचा समावेश करण्यात आला आहे. यामध्ये महिलांच्या आरोग्याची काळजी घेण्यासाठी सॅनिटरी नॅपकिन वेंडिंग मशीन, स्वतंत्र चेंजिंग रूम आणि मातांसाठी ‘बेबी फीडिंग’ (स्तनपान) क्षेत्र उपलब्ध करून देण्यात आले आहे. तसेच दिव्यांग व्यक्तींसाठी विशेष रॅम्प आणि सोयीसुविधा निर्माण करण्यात आल्या आहेत, ज्यामुळे हे प्रकल्प खऱ्या अर्थाने सर्वसमावेशक ठरत आहेत.
सुरक्षा आणि स्वच्छतेला प्राधान्य
सार्वजनिक ठिकाणी सुरक्षितता हा सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा असतो. हे लक्षात घेऊन या प्रत्येक शौचालयामध्ये सीसीटीव्ही कॅमेरे बसवण्यात आले आहेत आणि सुरक्षेसाठी कर्मचाऱ्यांची नेमणूक करण्यात आली आहे. याव्यतिरिक्त, आणीबाणीच्या परिस्थितीसाठी अग्निशमन यंत्रणाही सज्ज ठेवण्यात आली आहे. अवघ्या ५ रुपयांच्या शुल्कात उच्च दर्जाची स्वच्छता आणि सुरक्षा प्रदान करणे, हे या प्रकल्पाचे मुख्य वैशिष्ट्य आहे.
भविष्यातील विस्तार योजना
दक्षिण मुंबईतील या प्रयोगाच्या यशानंतर महापालिका आता मुंबईच्या उपनगरांमध्येही आपले जाळे विस्तारणार आहे. येत्या वर्षभरात उपनगरांतील ६७ विविध ठिकाणी अशाच प्रकारची आलिशान आणि सुसज्ज शौचालये बांधण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे. यामुळे मुंबईतील सार्वजनिक आरोग्याचा दर्जा सुधारण्यास मदत होईल आणि मुंबई खऱ्या अर्थाने ‘स्मार्ट सिटी’च्या दिशेने पाऊल टाकेल, अशी आशा व्यक्त होत आहे.
