अलिबाग:
मुख्य सार्वजनिक गणेशोत्सवाची सांगता झाल्यानंतर महाराष्ट्रातील कोकण पट्ट्यात, विशेषतः रायगड जिल्ह्यातील पेण, अलिबाग, पनवेल, उरण आणि रोहा या परिसरामध्ये ‘साखरचौथी गणेशोत्सवा’ची मोठ्या उत्साहात सुरुवात झाली आहे. अनंत चतुर्दशीनंतर काही दिवसांनी येणाऱ्या संकष्टी चतुर्थीच्या मुहूर्तावर साजरा होणारा हा उत्सव कोकणातील एक वेगळी आणि अत्यंत महत्त्वाची सांस्कृतिक परंपरा मानला जातो.
पेण आणि आसपासचा परिसर हा गणपतीच्या मूर्ती तयार करण्यासाठी जगप्रसिद्ध आहे. या क्षेत्रात वर्षभर आणि प्रामुख्याने भाद्रपद महिन्यापूर्वी हजारो कारागीर अहोरात्र मेहनत करून गणेशमूर्ती साकारतात. तयार झालेल्या या मूर्ती देश-विदेशातील विविध राज्यांमध्ये आणि घराघरांमध्ये पाठवण्याचे मोठे व्यापारी व धार्मिक शिवधनुष्य या मूर्तिकारांना पेलावे लागते.
दुसऱ्यांच्या घरी बाप्पा पोहोचवणारे हे शिल्पकार व मूर्तिकार मुख्य सार्वजनिक गणेशोत्सवाच्या काळात आपल्याच व्यवसायात अत्यंत व्यस्त असतात. ग्राहकांच्या मूर्ती वेळेवर पोहोचवण्याच्या गडबडीत त्यांना स्वतःच्या घरी बाप्पाची सेवा किंवा प्रतिष्ठापना करणे शक्य होत नाही. त्यामुळेच, गणेशोत्सवाचा मुख्य सोहळा पूर्ण झाल्यावर हे मूर्तिकार आपल्या घरी या संकष्टी चतुर्थीला (साखरचौथ) गणरायाची मनोभावे स्थापना करतात.
या विशेष उत्सवाला प्रादेशिक भाषेत ‘मूर्तिकारांचा गणेशोत्सव’ किंवा उत्तर कोकणात ‘साखरचौथ गणपती’ म्हणून ओळखले जाते, तर तळ कोकणातील काही भागांत याला ‘गौरा गणपती’ असेही म्हटले जाते. यंदाच्या या उत्सवादरम्यान रायगड जिल्ह्यात शेकडो ठिकाणी सार्वजनिक आणि खाजगी गणेशमूर्तींची प्रतिष्ठापना करण्यात आली असून, संपूर्ण परिसरात पुन्हा एकदा बाप्पाच्या भक्तीचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
या उत्सवातील बाप्पांचे विसर्जन झाल्यानंतर हे मूर्तिकार आपल्या पुढील वर्षाच्या व्यवसायाची आणि नवीन गणेशमूर्ती बनवण्याच्या कामाची अधिकृत सुरुवात करतात. बाप्पांच्या निरोपानंतरही कोकणातील संस्कृती, श्रम आणि भक्तीचा अनोखा संगम या साखरचौथी गणेशोत्सवाच्या माध्यमातून पुनश्च अनुभवयास मिळत आहे.
