सिंधुदुर्ग जिल्ह्याच्या संपन्न आणि वैशिष्ट्यपूर्ण जैवविविधतेमध्ये सर्पजगतातील एका अत्यंत दुर्मिळ आणि लक्षवेधी घटनेची नोंद झाली आहे. जिल्ह्यातील कुडाळ तालुक्यातील पावशी या गावातून पहिल्यांदाच पांढऱ्या रंगाच्या ‘अल्बिनो मण्यार’ या प्रजातीच्या सापाची नोंद करण्यात आली आहे. या अनोख्या घटनेमुळे कोकणातील सर्पविविधतेचा आणि तिथल्या वैशिष्ट्यपूर्ण निसर्गाचा प्रत्यय पुन्हा एकदा सर्वांना आला आहे.
या अत्यंत दुर्मिळ सापाची पाहणी करून त्याची अधिकृत नोंद सर्पमित्र अनिल गावडे आणि प्राणी अभ्यासक डॉ. योगेश कोळी यांनी संयुक्तपणे केली आहे. घटना घडल्यानंतर कुडाळचे वनक्षेत्रपाल सचिन पाटील आणि वनपाल श्री. सावंत यांच्या प्रत्यक्ष मार्गदर्शनाखाली या सापाला कोणतीही इजा न पोहोचवता अत्यंत सुरक्षितपणे रेस्क्यू करण्यात यश आले.
साधारणपणे मण्यार या सापाचा रंग काळसर किंवा काहीसा निळसर-काळा असतो आणि त्याच्या अंगावर पांढऱ्या रंगाचे अरुंद आडवे पट्टे पाहायला मिळतात. पाठीच्या मध्यभागी असलेले मोठे षटकोनी आकाराचे खवले, गुळगुळीत त्वचा, लहान आकाराचे डोके आणि शरीराच्या तुलनेने लहान असलेले डोळे ही या सापाची मूळ ओळख आणि महत्त्वाची वैशिष्ट्ये मानली जातात.
परंतु अल्बिनो ही एक विशेष शारीरिक अवस्था असते, ज्यामध्ये शरीरातील नैसर्गिक रंगद्रव्याची (मेलानिन) निर्मिती ही अत्यंत कमी प्रमाणात होते किंवा पूर्णपणे अनुपस्थित असते. या रंगद्रव्याच्या अभावामुळे या सापाचा नेहमीचा नेहमी दिसणारा काळा रंग दिसत नाही. अशा पूर्ण अल्बिनो अवस्थेतील मण्यार सापांचे डोळे हे वैशिष्ट्यपूर्ण लालसर रंगाचे दिसून येतात.
सिंधुदुर्गात प्रथमच अशा प्रकारचा अल्बिनो मण्यार आढळून आल्याने वन्यजीवप्रेमी आणि सर्प अभ्यासकांमध्ये उत्साहाचे वातावरण निर्माण झाले आहे. नैसर्गिकरीत्या दुर्मिळ असलेल्या या सापाची सुरक्षित सुटका करून त्याला सुरक्षित अधिवासात सोडल्याने स्थानिक प्रशासनाचे आणि सर्पमित्रांचे कौतुक केले जात आहे.
