बीड जिल्ह्यातील अंबाजोगाई तालुक्यात येणाऱ्या वरपगाव येथील युवा शेतकरी महेश चव्हाण यांनी आपल्या परिसरातील भीषण दुष्काळ आणि तीव्र पाणीटंचाईवर मात करण्यासाठी एक अत्यंत नाविन्यपूर्ण शक्कल लढवली आहे. गेल्या काही वर्षांपासून प्रचंड मेहनतीने फुलवलेली आपली आंब्याची बाग वाचवण्यासाठी त्यांनी कोणत्याही रासायनिक किंवा महागड्या तंत्रज्ञानाऐवजी घरगुती आणि तातडीच्या उपायांचा यशस्वी अवलंब केला आहे. त्यांच्या या कल्पक प्रयोगामुळे सध्या संपूर्ण बीड जिल्ह्यात या शेतकऱ्याच्या जिद्दीची आणि कल्पकतेची जोरदार चर्चा रंगली आहे.
यंदाच्या उन्हाळ्यात पडलेल्या भीषण दुष्काळामुळे शेतातील विहिरींचे पाणी पूर्णपणे आटले असून, पिके आणि फळझाडे अक्षरशः करपून जाऊ लागली आहेत. अशा कठीण परिस्थितीत फळबागा कशा जगवाव्यात हा सर्वात मोठा प्रश्न शेतकऱ्यांसमोर उभा ठाकला होता. आधी बागेला ठिबक सिंचनाद्वारे पाणी दिले जात होते, परंतु आता पाण्याचा एकही स्रोत उरलेला नाही. परिणामी, रोपे किंवा झाडे वाळून नष्ट होण्याच्या मार्गावर असताना महेश चव्हाण यांनी यावर अत्यंत साधी पण प्रभावी तात्पुरती उपाययोजना शोधून काढली.
आंब्याच्या लहान झाडांना आग ओकणाऱ्या सूर्यप्रकाशापासून आणि तीव्र उष्णतेपासून वाचवण्यासाठी त्यांनी बागेतील प्रत्येक झाडावर एक छत्री अडकवली आहे. या छत्रीच्या सावलीमुळे झाडांना थेट कडक उन्हाच्या झळांपासून मोठा दिलासा मिळतो आणि पानांमधील ओलावा टिकून राहण्यास मदत होते. सूर्यकि्राणांचा थेट मारा थांबल्यामुळे झाडांची होणारी होरपळ मोठ्या प्रमाणात कमी झाली असून, ही सावली झाडांसाठी सध्या संजीवनी ठरत आहे.
या उपायासोबतच पाण्याचा प्रत्येक थेंब अत्यंत काटकसरीने वापरण्यासाठी त्यांनी वैद्यकीय क्षेत्रात वापरल्या जाणाऱ्या ‘आयव्ही’ (सलाईन) बाटल्यांचा आणि जारचा अनोखा वापर सुरू केला आहे. सलाईनच्या माध्यमातून झाडांच्या मुळाशी पाण्याचा सतत आणि मोजका पुरवठा सुरू ठेवण्यात आला असून, याद्वारे झाडांना आवश्यक असणारे पाणी थेंब-थेंब करून थेट मुळांपर्यंत पोहोचवले जात आहे. या पद्धतीमुळे पाण्याचा अजिबात अपव्यय होत नाही आणि उपलब्ध पाण्याचा पुरेपूर वापर होऊन झाडे जिवंत राहण्यास मदत होत आहे.
निसर्गाच्या लहरीपणापुढे आणि प्रतिकूल परिस्थितीपुढे न झुकता शेतकरी आपली पिके आणि बागा टिकवण्यासाठी किती जिद्दीने लढा देऊ शकतो, याचे महेश चव्हाण यांचे उदाहरण अत्यंत बोलके आहे. प्रशासकीय किंवा आर्थिक मदतीची वाट न बघता त्यांनी आपल्या बुद्धिमत्ता आणि कष्टाच्या बळावर हा प्रयोग यशस्वी करून दाखवला आहे. दुष्काळजन्य वातावरणातही शेती जगवण्याची त्यांची ही दृढ इच्छाशक्ती इतर शेतकऱ्यांसाठी देखील एक दीपस्तंभ ठरली आहे.


