भारतीय रेल्वेची अत्यंत लोकप्रिय आणि प्रिमियम मानली जाणारी वंदे भारत एक्सप्रेस आता अधिक अत्याधुनिक स्वरूपात प्रवाशांच्या सेवेत दाखल होण्यासाठी सज्ज झाली आहे. प्रवाशांचा प्रवास अधिक सुखकर, सुरक्षित आणि जलद करण्यासाठी या ट्रेनच्या रचनेत आणि वैशिष्ट्यांमध्ये महत्त्वपूर्ण सुधारणा करण्यात आल्या आहेत. या नवीन वंदे भारत ट्रेनची पश्चिम मध्य रेल्वेच्या कोटा विभागातील मथुरा-नागदा तसेच कोटा-चोमहाळा रेल्वे मार्गावर ताशी १८० किलोमीटर वेगाने चाचणी घेण्यात आली. रेल्वे सुरक्षा आयुक्त आणि रेल्वे संशोधन आराखडा व मानकीकरण संस्था (RDSO) यांच्या थेट देखरेखीखाली ही उच्च-गती चाचणी यशस्वीपणे पूर्ण झाली आहे.
आतापर्यंत देशात धावणाऱ्या सर्व वंदे भारत गाड्यांची निर्मिती चेन्नई येथील इंटिग्रल कोच फॅक्टरीमध्ये केली जात होती. मात्र, पहिल्यांदाच पंजाबमधील कपूरथला येथील रेल कोच फॅक्टरीमध्ये १६ डब्यांच्या या अत्याधुनिक चेअर कार ट्रेन सेटची निर्मिती करण्यात आली आहे. चालू वर्षाच्या मार्च महिन्यात या ट्रेन निर्मितीचे काम सुरू झाले होते. आता या यशस्वी चाचणीनंतर कपूरथला येथील कारखान्याला अशाच प्रकारच्या अधिक वंदे भारत गाड्या तयार करण्यासाठी अधिकृत मंजुरी मिळाली असून ही ट्रेन रेल्वे सुरक्षा आयुक्तांच्या अंतिम परवानगीच्या प्रतीक्षेत आहे.
या नवीन वंदे भारत एक्सप्रेसचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे यातील वातानुकूलित (एसी) यंत्रणा आहे. डब्यातील प्रवाशांची संख्या आणि बाहेरील तापमान यांचा अंदाज घेऊन ही प्रणाली आपोआप तापमान नियंत्रित करेल, ज्यामुळे डब्यात सतत ताज्या हवेचा प्रवाह सुरू राहील. ही एसी यंत्रणा अतिशय पर्यावरणपूरक असून यामुळे विजेचा वापरही कमी होणार आहे. प्रवाशांना तांत्रिकदृष्ट्या अधिक आधुनिक आणि आरामदायी प्रवास अनुभव देण्याच्या दृष्टीने ही सुधारणा अत्यंत महत्त्वाची मानली जात आहे.
प्रवाशांच्या सोयीसाठी या ट्रेनमध्ये ३६० अंशात फिरणारी विशेष आसने बसवण्यात आली आहेत. विशेषतः एक्झिक्युटिव्ह क्लासमधील प्रवाशांना ही आसने त्यांच्या सोयीनुसार कोणत्याही दिशेने फिरवता येतील. याशिवाय ट्रेनमध्ये modern बायो-व्हॅक्यूम शौचालयांची सोय करण्यात आली आहे. शारीरिकदृष्ट्या दिव्यांग असणाऱ्या आणि व्हीलचेअर वापरणाऱ्या प्रवाशांसाठी विशेष आकाराची सुसज्ज शौचालये तयार करण्यात आली आहेत, ज्यामुळे त्यांना प्रवासादरम्यान कोणतीही अडचण भासणार नाही.
’मेक इन इंडिया’ उपक्रमांतर्गत पूर्णपणे स्वदेशी तंत्रज्ञानाने तयार केलेली ही ट्रेन सर्व आधुनिक सुरक्षा यंत्रणांनी सुसज्ज आहे. उच्च-गती क्षमता, उत्कृष्ट कार्यक्षमता आणि सुरक्षा मानकांची पूर्तता केल्यामुळे ही ट्रेन भारतीय रेल्वेच्या प्रवासातील एक नवा मैलाचा दगड ठरली आहे. अंतिम मंजुरी मिळताच ही अत्याधुनिक वंदे भारत ट्रेन लवकरच देशातील प्रमुख आणि महत्त्वाच्या व्हीआयपी मार्गांवर सर्वसामान्य प्रवाशांच्या सेवेसाठी धावू लागेल.
